Hoi Hans,
Fijn dat je mijn blog ...
Martijn Adelmund op Monsters & Mysteries: Dossier 6
Column: vrouwelijke personages in SF en fantasy
Ik heb een aantal boekenseries waar ik op terug val als ik geen zin heb om iets nieuws te beginnen, maar me ook niet wil vervelen als ik met heerlijk geurende bruisballen mijn bad deel. Meestal graai ik in mijn boekenkast naar het literaire equivalent van chocolade: chickflick fantasy. Ja, het bestaat! Mary Sues, bitches, domme doosjes, en oninteressante poppetjes die gered moeten worden. Waarom is het zo moeilijk voor SF en Fantasy schrijvers om oprechte gave vrouwelijke (hoofd) personages te creëren?
Onlangs heb ik tijdens een van mijn badderavonturen “In Strijd Met De Demon” van Jane Routley bijna in één ruk uitgelezen. In dit verhaal wordt de zeventienjarige Dion, een vrouwelijke magiër in een land waar deze niet voorkomen (en ironisch genoeg nog de sterkste magiër op het schiereiland ook), in een politieke strijd geworpen waar ze door haar jonge leeftijd, haar tienergedrag en door haar adoptievader ingeprente vooroordelen nauwelijks tegen op gewassen is. In een wereld waar magiërs ascetisch zijn en niet mogen/kunnen trouwen en kinderen krijgen, heeft Dion het moeilijk aan het Galliaanse hof – vooral omdat alle adellijken het met elkaar doen en haar hormonen en romantische inborst haar een beetje parten spelen. Ze wordt verondersteld de maitresse van de hertog te beschermen tegen een zwarte magiër en zijn demonische helper, maar het is best moeilijk om je te concentreren als een van de adellijken – de superknappe Andre – zijn uiterste best doet om haar te verleiden.
Toen ik klaar was met het boek (mijn eerste herlezing sinds ik Dion’s leeftijd had) was ik erg blij met de diepte van de personages in het boek. Dion’s interne strijd was goed in beeld gebracht, en de ontwikkeling die ze doormaakte van gesloten en gereserveerd jong meisje naar een vrouw was netjes uitgewerkt. Dit kwam naar voren in haar gedachten, in haar woorden, haar gevoelens en haar acties. Ik vond “In Strijd Met De Demon” een onzettend goede debuutroman, en ik kan me herinneren hoe ik de volgende boeken erna verslonden heb.
Waar ging het dan mis? In het derde boek, “Aramaya”, was Dion inmiddels in de twintig en had ze off-screen tussen het tweede en derde boek een miskraam gehad. Aan het einde van boek 2 had ze liefde gevonden en was ze getrouwd, en nu was ze tussen de boeken in van haar ware liefde vervreemd geraakt, en tijdens de gebeurtenissen van boek 3 heeft ze constant lopen zeiken over het feit dat ze die miskraam gehad had, en hoe haar relatie met Shad verslechterd was. Mijn sympathie voor haar (en deze boekenserie) is in het derde boek flink bekoeld. Opeens was ik er klaar mee. Op het moment dat je gaat denken dat je hoofdpersoon een zeur is, vooral als het in eerste persoon wordt beschreven, dan gaat de charme er hard vanaf.
Dit is niet de eerste keer dat ik iets dergelijks gezien heb. Jane Routley’s voorbeeld valt nog mee. Orson Scott Card kan er namelijk ook wat van.
In de “Ender” boekenreeks worden we in “Ender Wint” voorgesteld aan Petra Arkanian, een van de weinige meisjes in het kinderleger dat geleid wordt tegen de ‘kruiperds’, insectachtige aliens die de aarde zo’n halve eeuw geleden zo ongeveer kapot gebombardeerd hebben. Tijdens haar introductie schopte ze zwaar kont. De “Ender” serie besteede verder niet veel aandacht meer aan haar, omdat Ender na de oorlog het universum ging verkennen, maar Card schreef een extra boekenserie, de “Schaduw” serie, geschreven vanuit een van Ender’s officieren, Erwt (Bean, in het engels). Erwt en Petra waren dikke vrienden en worden later geliefden, verderop in de serie. In boek twee van de Schaduw serie wordt Petra alleen nog maar gaver. Ik vond haar leuker dan Erwt zelf, ze kon shit-talken dat het een lieve lust was en wist eigenhandig uit een kidnapping te ontsnappen gewoon door de smartass uit te hangen.
En dan gaat het in Boek 3 helemaal mis. Petra, inmiddels een jaar of zestien, komt erachter dat Erwt misschien niet heel lang meer te leven heeft, en wordt geobsedeerd door het feit dat ze zijn kinderen wil hebben voordat hij sterft. Via IVF laten ze wat embryo’s maken, en dan is ze vervolgens het hele boek lang zich druk aan het maken als vervolgens die embryo’s gestolen worden door Erwt’s aartsvijand. Deze aartsvijand pleegt trouwens ook nog een staatsgreep, de halve wereld staat te branden, maar Petra kan het niet verrotten, zij wil haar embryo’s. Een vrij grote verandering als je dat afweegt tegen dezelfde chick die een vloot van aliens hielp uitroeien in haar twaalfde levensjaar. WTF jongens?!
Wat is er mis met sommige schrijvers dat prima vrouwelijke personages opeens halverwege veranderen in jankerige broedmachines?
En dan hebben we het nog niet eens over de ‘bitches’. Ja, je bent misschien een getalenteerde tovenares of magiër. Misschien word je dan een beetje arrogant. Je probeert de wereld te redden die hard naar de klote gaat. Je zal het best moeilijk hebben, dat kan ik me voorstellen. Maar is dat nu echt een reden om een compleet rotwijf te worden dat om zich heen snauwt en chagrijnig is? Ja, ik kijk naar jullie, Aurian, Polgara en de gehele vrouwelijke cast van Het Rad Des Tijds! Vooral omdat de vrouwelijke personages die de schrijver ongetwijfeld als ‘sterk’ en ‘onafhankelijk’ probeert neer te zetten, gewoon écht niet te hachelen zijn, terwijl de mannelijke personages waarmee ze hun pagina’s delen vaak prima sympathiek zijn.
Ik snap niet zo goed waar het probleem vandaan komt. Is het nu werkelijk zo’n fijne lijn om te bewandelen als je een sterke vrouw probeert neer te zetten in je verhaal – zonder haar meteen een hulpeloos mooi dom doosje te laten verworden, of een broedkip, of een meedogenloze bitch? Er zijn een paar boekenseries die een heel eind komen maar de algemene trend is toch het bovenstaande.
Hebben jullie voorbeelden van kont-schoppende, sympathieke, sterke vrouwelijke personages in jullie favoriete boekenseries? Ik hoor heel graag julie ideeën hierover!
Ja, die Doos, Broedkip en Bitch verdeling herken ik wel. David Eddings vind ik het ergste hierin. Werkelijk alle vrouwen in zijn werk zijn kopietjes van dezelfde, waarschijnlijk zijn eigen, kwaaie vrouw. Aan de andere kant ligt Ce’Nedra wel aan de oorsprong van mijn fascinatie voor roodharige meisjes denk ik… achja, vrouwen he
Ik vond alle vrouwen in Mist over Avalon wel kick-ass, maar dat telt zeker niet hier?
@Arriolus – Tuurlijk wel! Goed voorbeeld
Hoewel Gwenhwyfar weer het broedmachine syndroom had (kon geen kinderen krijgen, jaloers, etc), waren Morgaine, Morgause en Viviane wel kick-ass.
John: nee, het feit dat roodharige meisjes erg mooi zijn ligt ten grondslag aan de fascinatie van roodharige meisjes… :p
Anyway, leuk artikel met een hoop herkenbare situaties erin. Vond iemand anders het ook altijd zo vreemd dat alle vrouwen in Rad des Tijds zo “sterk en onafhankelijk zijn”, maar als puntje bij paaltje komt Rand aan 1 vrouw niet genoeg heeft? Nee hij is zo mannelijk dat hij er 3 nodig heeft om al zijn mannelijkheid kwijt te kunnen…
Nog even een voorbeeld van kick-ass vrouwen in de sci-fi scene (alhoewel niet de literaire):
Mijn vrouwelijke Shepard in Mass Effect: doodt mensen omdat ze zich eraan ergert, slacht een heel ras af omdat ze geen zin heeft in gedoe, uber racistisch tegenover alien-races maar dan toch eentje gebruiken voor persoonlijk genot en ondertussen ook nog de galaxy redden. Wat een wijf.
En natuurlijk Samus uit Metroid, maar misschien is zij wel zo tof omdat ze zo weinig praat
De vrouwelijke Shepard heeft dan ook ijzersterke voice acting, zeker in deel 1 was ze briljant. Dat helpt een hoop.
Op literair gebied vindt ik Steven Erikson het zeer goed doen in de fantasy qua vrouwen. Ze zitten in het leger, hebben belangrijek maar ook onbelangrijke posities en zijn net zo gevarieerd als de mannen. Geen geforceerd gedoe om ze superonafhankelijk te maken enzo.
Jacqueline Carey heeft ook goede vrouwelijke hoofdpersonen en ik zou zeggen dat ze het probleem hebben dat ze altijd alles op willen lossen met sex, maar dan bedenk ik me weer dat dat helemaal geen probleem is…
@Theyis: Hahaha sex is ook geen probleem, vooral niet als je het gebruikt om daadwerkelijk ook echt een doel te bereiken – Phèdre is tenslotte spionne. Ik vond Phèdre dan ook een prima heldin. Ze wist dat ze fysiek niet opgewassen was tegen sommige situaties, maar maakte er altijd het beste van en wist zich overal uit te redden en ondertussen haar land te redden van een invasie vanuit een slavernijpositie, bijvoorbeeld. En gelukkig was ze nog sympathiek ook. Ze had haar fouten, maar ik vond haar als persoon oprecht aardig. Ik zou wel een wijntje met haar willen doen, zeg maar…
Leuke suggesties allemaal!
Keep ‘em coming!
Hmm wat te denken van Major Motoko Kusanagi in Ghost in the Shell, of Deunan Knute in Appleseed. Ook vrouwen who can kick mayor ass,
Het is niet direct een boek-personage (nou ja, deels), maar Elspeth Tirel uit het multiversum van Magic: the Gathering is ongelofelijk kickass. Geen bitch, broedkip of hulpeloos tutje, maar een honest-to-god sterke vrouw. Ze is een Planeswalker, wat inhoudt dat ze krachten heeft die uitstijgen boven die van de normale mages. Het punt is dat ze deze niet wil gebruiken: ze wil ‘normaal’ zijn en naast haar broeder- en zuster-ridders vechten in de oorlogen die haar land dreigen te verscheuren. Maar aan de andere kant MOET ze deze krachten gebruiken wil ze het land redden, en haar innerlijke strijd hiermee is, vind ik persoonlijk, heel mooi en integer weergegeven.
Daarbij is ze een brunette, wat nauwelijks voorkomt in fantasyland: ze zijn allemaal blond, zwart- of roodharig, en kleedt ze zich als een ridder zich behoort te kleden: een harnas, dat alle lichaamsdelen bedekt en geen stukje huid laat zien. Want kom op zeg, ik vind Red Sonja erg tof (niet alleen vanwege de overeenkomst in naam), maar je gaat mij niet vertellen dat je je zo kleedt omdat het je zo goed beschermt. Kuch.
Een ander mooi voorbeeld vind ik Queen Ehlana, uit The Elenium van David Eddings. Een sterke vrouw met een snelle geest, zonder dat ze al te bitcherig wordt; een verliefde vrouw zonder dat ze vervalt in het damsel-in-distress-syndroom. En in het vervolg The Tamuli een goede echtgenote zonder dat dit het plot doodslaat. Het helpt denk ik dat haar relatie met Sparhawk niet ècht een hoofdlijn is: hoewel belangrijk, staat of valt het plot niet met de aan- of afwezigheid van spanning tussen die twee. Ehlana is verliefd en trouwt met Sparhawk, punt. Dat ze dan in boek twee van The Tamuli ontvoerd wordt, betekent niet dat het meteen lijden in last is. In plaats daarvan legt ze een wilskracht en slimheid aan de dag die haar siert en waar die andere bimbo’s wel wat van mogen opsteken.
Leuk stuk, trouwens! Ik erger me er ook al jaren aan dat de meeste fantasy-dozen zo generic zijn, zo volstrekt onorigineel dat het pijn doet.
@Sonja: Tja, geef mij maar Liliana. Als iemand een sterke vrouw is die zich, op alle mogelijke manieren, los vecht van haar overheersers is zij het wel. Dat je er ook een stukje huid bij ziet vind ik dan weer niet erg
Moet zeggen dat ik Elspeth ook gaaf vind, tot het ‘gemekker-moment’ op Mirrodin begint. Niet zeuren mens: knokken! (Nahja, nu al te laat, maar goed).
Ja, ik heb Liliana even buiten beschouwing gelaten omdat ik d’r qua concept dan weer een beetje typisch vindt (zwartharige schone die pretty much d’r ziel verkocht heeft aan demons? hmja), maar ze stapt op een gegeven moment wel buiten die ‘comfort zone’ (als je dat zo kunt noemen…
) inderdaad. Ik had laatst een interessante discussie op Twitter over haar vermogen tot liefhebben, of ze dat überhaupt had. Ik moet Agents of Artifice nog lezen (uitverkocht, bah), maar schijnt dat ze daar heel goed wordt neergezet.
In Test of Metal was het vooral Tezzeret die d’r onder Bolas’ neus vandaan plukte, als ik dat goed heb gelezen. Boek nu al drie keer doorgewerkt, en volgens mij snap ik nog steeds niet helemaal wat die schrijver wil zeggen. Over ondoorzichtig schrijven gesproken.