Monsters & Mysteries: Dossier 7

Wat: Het spook in de lantaarn
Wanneer: sinds de 17^e eeuw
monsterfactor: 0
mysteriefactor: 5
Geillustreerd door: Iris Compiet

Aanstaande zondag houd ik in Leiden een lezing getiteld ‘Het spook in de lantaarn’, over mijn research naar toverlantaarns die ik deed voor het boek ‘De Toverlantaarn’ (2010).  Er zijn namelijk nogal wat raakpunten tussen de wereld van film, fotografie en die van het bovennatuurlijke – in het bijzonder de geestenwereld.

Voor de toverlantaarn heb ik belachelijk veel research gedaan. Ik ben me echt verloren in de hoeveelheid waardevol materiaal. Daarom weet ik ook zeker dat er nog vervolgen op komen. Ik wil die inzichten echt ergens kwijt.

Het begon allemaal bij Thijs, een goede vriend en ooit mijn collega. Hij heeft net zo’n waanzinnige verbeelding als ik. In opdracht van een filmproducer schreef hij de basis van een verhaal over spoken. Hij opperde het idee van een hele grote koffer, gevonden op zolder, waaruit bijzondere voorwerpen komen, waaronder een magische toverlantaarn waardoor je in de geestenwereld kunt kijken. Het lukte hem alleen niet om zijn prachtige idee uit te werken tot een afgerond verhaal.

Lenzen
Ik raakte door hem geprikkeld en verdiepte me in de wereld van lenzen, fotografie van de doden, en het vangen van zielen met een fotocamera. Lenzen maken was lange tijd een occulte wetenschap, via de arabische wereld naar Europa was gekomen.  Europese magiërs en alchemisten zoals Roger Bacon en John Dee al geexpirimenteerd met lenzen, vaak met een zweem van geheimzinnigheid. Hun lenzen zouden bijzondere krachten hebben, zoals in de toekomst kijken.

Schrik aanjagen
Hoe meer ik researchte, hoe mooier het plaatje werd. Zo waren de eerste beelden getoond door een toverlantaarn, de macabere skeletten van Hans Holbeins ‘Totentanz’ (dodendans). En schaamde de Nederlandse (!) uitvinder Christiaan Huygens zich zich in de 17^e eeuw erg voor zijn eigen ontdekking, omdat hij er achter kwam dat het apparaat vooral gebruikt werd door om mensen schrik aan te jagen. Ik stuitte ook op ‘postmortale fotografie’ (het fotograferen van doden) met een hoogtepunt aan het eind van de 19^e eeuw en het tegenwoordige fotograferen van spoken, die dan als ‘orbs’ te zien zijn op de afdrukken.

Het boek
Ook kwam ik er achter dat toverlantaarns lange tijd in theaters gebruikt werden als special effect, bijvoorbeeld om spoken op te roepen.  Mijn boek, De Toverlantaarn was zo geboren: het zou gaan over een eenzame jongen die op zolder van een oud huis een koffer vindt met daarin een toverlantaarn. Hij speelt ermee en laat zo onbedoeld een drietal spoken vrij. Terwijl hij probeert zich te wapenen tegen de spoken, ontdekt hij steeds meer over de oorsprong van de lantaarn. Het apparaat was van zijn overgrootvader geweest. Die noemde zich Mephistoles en gebruikte de lantaarn in zijn illusieshow. Het hoogtepunt van zijn show was het oproepen van spoken uit de lantaarn – niet als illusie maar in werkelijkheid. Dus daarom zijn de vrijgelaten spoken zo kwaad…

Hoe het verder gaat moet je zelf maar lezen. Het boek is nog verkrijgbaar, bijvoorbeeld bij bol.com en natuurlijk bij de auteur. Iris compiet heeft het geïllustreerd, net als deze Monsters & Mysteries, trouwens.

Lezing zondag 20 mei, in Leiden, Museum de Lakenhal, 15:00.
Dit in het kader van de expositie ‘Museum de Lakenhal Verwondert’, waar het museum zijn collectie lantaarns en toverlantaarnplaten laat zien.

Martijn J. Adelmund (1977) is schrijver en redacteur. Hij schrijft (non)fictie voor kinderen en volwassenen. Bindend element is zijn absurde humor en zijn voorliefde voor het fantastische. Hij werkte onder andere aan de kinderboeken De toverlantaarn (schrijver) en De Jonge Samoerai (vertaler, met Jet Matla), Alan Lee’s The Lord of the Rings schetsboek (vertaler), The art of The Lord of the Rings (redacteur). Hij was samensteller van 16-delige reeks Mysteries in Nederland, waarvan er een vertaald werd in het Engels.

Iris Compiet (aka Eyeris) werkte als illustrator voor opdrachtgevers in heel Europa, waaronder de bestsellende fantasy-auteur Michael Peinkofer. Met Martijn Adelmund maakte ze eerder het kinderboek De toverlantaarn (2010).  Ze illustreerde boeken en verhalen, ontwierp boekomslagen en deed het concept-art voor animatiefims. Momenteel werkt ze aan haar eigen kinderboek over gekke heksjes en niet zo enge monsters.