Ode aan Gary Gygax

Vandaag, 4 maart 2011, is het alweer 3 jaar geleden dat Gary Gygax overleed, een van de belangrijkste pioniers op het gebied van rollenspellen. Zo schreef hij samen met Dave Arneson Dungeons and Dragons, en werkte hij, alleen of samen met anderen, aan de vele latere incarnaties van dit spel. Gary Gygax wordt dan ook terecht aangeduid als de vader van rollenspellen.

Wargames
Gary Gygax begon zijn spel-carrière  als wargamer in de jaren 60. In zijn kelder in Lake Geneva, Wisconsin ontving hij met grote regelmaat vrienden om veldslagen mee uit te vechten. Geïnspireerd door fantasy literatuur, waarover later meer, begon hij steeds meer fantasycomponenten in zijn wargames te verwerken. In 1971 ontwikkelde hij Chainmail, een regelset voor middeleeuwse veldslagen, met een aparte appendix met regels voor magie op het slagveld. De belangrijkste ontwikkeling voor rollenspellen is echter een verandering in perspectief. Begin jaren 70 maakte Gygax de omwenteling van een groeps-perspectief, het besturen van legereenheden, naar een individueel perspectief, het spelen van een enkel karakter. Hiermee was het rollenspel zoals we dat nu kennen geboren.

TSR
Op 35 jarige leeftijd startte Gary Tactical Studies Rules, beter bekend onder de afkorting TSR. Dit bedrijf zou binnen een paar jaar uitgroeien tot een van de leidende en meest invloedrijke bedrijven in de rollenspel industrie. Het voert hier te ver om op de geschiedenis van TSR in te gaan, dat kan in een latere post. Het is niet verwonderlijk dat een vrije geest als Gygax na verloop van tijd tegen beperkingen aanloopt wanneer hij in een bedrijfsstructuur zit ingelijfd. In 1985 verlaat hij TSR na  een verschil van zakelijke inzicht en begint hij als freelancer te werken.

Dragon Magazine
Toen TSR half jaren 70 met een tijdschrift kwam zag Gygax dat de mix van wargaming en RPGs ongelukkig was. Na 6 issues stopte TSR met Strategic Review, en startte Dragon (toen nog The Dragon). Dit tijdschrift zou jarenlang de backbone van de TSR Dungeons and Dragons lijn blijven. Het blad bood nieuwe regels aan, uitbreidingen op settings, nieuwe fantasyliteratuur, strips en alles wat een levende community nodig heeft. Gary Gygax had de laatste jaren dat Dragon op papier verscheen nog een vaste column. In deze colomn, Up On a Soap Box, ging Gary in op zijn rijke gameverleden en greep hij allerlei aanleidingen aan om toe te lichten en te bespreken aan de hand van anecdotes uit zijn sessies. De column had de veelzeggende ondertitel “All I Need to Know I Learned from D&D”.

Gen Con
Het is nu moeilijk voor te stellen, maar Gen Con, een van de grootste spelconventies in Amerika, begon in 1967 bij Gary Gygax thuis. De hele naam is ontleend aan de woonplaats van Gygax: Lake Geneva. De naam vormde tegelijkertijd een mooie woordspeling op de Geneva conventions, de Geneefse verdragen die de basis vormen voor internationaal oorlogsrecht. Een prima naam voor een conventie van wargamers. Na zijn dood werd er ter herinnering aan Gygax weer een kleinschalige conventie gestart in Lake Geneva onder de naam GaryCon.

Fantasy literatuur
Gary Gygax was een fan van fantasy literatuur. Veel van de vroege ontwikkeling van Dungeons and Dragons zijn terug te voeren op de fantasy van de jaren 20 tot 70. In de eerste versie van de Dungeon Master Guide, een van de regelboeken voor de spelleider, staat een literatuurlijst, de befaamde Appendix N, ter “inspiratie en educatie”. Deze lijst bevat onder andere Edgar Rice Burroughs, een belangrijke inspiratiebron voor het alignmentsysteem in DnD, Jack Vance, een belangrijke bron voor de manier waarop magie werkt in DnD, en Friz Leiber, de inspiratiebron voor de iconische dief klasse. Gary las niet alleen fantasyliteratuur, hij schreef zelf ook. Geïnspireerd door het succes van de Dragonlance serie van Weis en Hickman, en het positieve effect van die serie op de verkoop van D&D-producten, begon Gary ook boeken te schrijven in zijn eigen Greyhawk setting. De verhalen die hij hier schreef zijn veelal in een stijl van fantasy die hemzelf het meest nastaat; Sword and Sorcery fantasy. De protagonist van deze verhalen is meestal Gord the Rogue.

Freelance ontwerper
Na zijn breuk met TSR werkt Gary als freelance spelonterper en schrijver. In deze periode schrijft hij nog een aantal Gord the rogue boeken, schrijft hij Lejendary Adventures en Dangerous Journeys, beide nieuwe rollenspel systemen en talloze andere fantasy en gaming gerelateerde zaken. In de meeste van zijn latere projecten heeft Gary gewerkt aan rollenspellen en materiaal waarmee hij het oude gevoel van het begin van rollenspellen weer tot leven wilde wekken. Dit was een duidelijke reactie tegen nieuwe stromingen binnen rollenspellen die meer en meer regel-intensief werden (bijvoorbeeld het D20-systeem van onder andere derde editie Dungeons and Dragons). Hoewel zijn werk na TSR vaak redelijk tot goed ontvangen is, zal Gary Gygax toch vooral herinnerd worden voor zijn bijdragen aan Dungeons and Dragons.

Community
Het woord is al eerder gevallen: community. Als er iets is waar zijn blijvende invloed te voelen is is het wel in de enorme energie die hij gestopt heeft in de totstandkoming van een community. Gary Gygax was altijd een trouwe bezoeker van conventies. Daarnaast was hij een actief lid van een aantal online gaming forums, met name Enworld, en Dragonsfoot. Nu nog zijn er honderden posts van hem terug te vinden waarin hij kleine en grote zaken bediscussieerd met mede-fans. Gygax groeit uit tot een icoon in de gamewereld. Zo treed hij op in the Simpsons, en besteden veel van de grote webcomics aandacht aan zijn overlijden (bijvoorbeeld Penny Arcade, Dork Tower, en XKCD).

Gezondheid
Rond 2004 gaat de gezondheid van Gygax achteruit. Hij krijgt te kampen met hartaandoeningen en is gedwongen om een rustiger tempo aan te nemen. Hij gaat met pensioen, maar blijft zijn online aanwezigheid voortzetten. Op 4 maart 2008 sterft Gary Gygax aan een hartaandoening. Hij liet zijn vrouw en zes kinderen na.

GM-day
In nagedachtenis aan de enorme nalatenschap van Gary Gygax is zijn sterfdag omgedoopt tot GM-day: Gygax Memorial Day. De keuze voor GM is niet toevallig, omdat GM ook de veel gebruikte term voor game master is. Gygax Memorial day is daarmee uitgegroeid tot een soort dierendag voor dungeon masters, game masters, referees, of welke naam een spel systeem de spelleider ook toedicht. Spelers van Nederland, via deze weg roep ik u op: wees lief voor uw spelleider vandaag. Haal dat extra kopje koffie, loop eens in die val, u doet het vandaag allemaal om de vader van rollenspellen te eren.

Dit was een bijdrage van Roel Kerkhofs, blogger op Beholdthedice.com.